Дэлхийн уран зохиол

Хорхе Луис Борхес : ХАГАЦААГЧ ЭМЭГЧИН

Эл түүхийг мянга найман зуун ерэн хэдэн оны үед Морон тойрогт өөрийн үхлээр нас барсан ах Кристианыхаа авсны дэргэд жаахан сэхээ орох үедээ Нильсенийхэний бага нь болох Эдуардо өөрөө ярьсан гэлцдэг (Үнэн худлыг магадлах аргагүй л дээ). Гэхдээ хэн нэг нь үүнийг эрт цагт нэгэн шөнө өөр хүнээс сонссон нь, тэр нь энэ тухай надад өгүүлсэн Сантьяго Дабовед дамжуулан ярьсан нь л гарцаагүй үнэн юм даг. Олон жилийн дараа би уг түүхийг мөнөөх үйл явдал болсон Турдерд ахин сонслоо. Тэгээд уран зохиолын маягт оруулан зарим хэрэггүй хэсгийг нь хасаад, сонссоноосоо аль болохуйц гажилгүй

Дэлхийн уран зохиол

 Аргентины зохиолч Хорхе Луис Борхес нь постмодерн зохиолын нэг эцэг гэгддэг бөгөөд насныхаа эцэст хараагүй болсноороо “ХХ зууны Хомер” гэж нэрлэгджээ 
та бүхэндээ энэ агуу зохиолчийн Медаль өгүүлгийг толилуулж байна. 


Хорхе Луис Борхес: Медаль

Би түлээчин хүн. Нэрээ хэлээд ч дэмий биз дээ. Төрсөн, мөдхөн дотор нь үхэх овоохой минь ойн захад байдаг юм. Энэ ой, бүхий л хуурай газрыг хүрээлэн байдаг тэнгис далайг хүртэл үргэлжилдэг, тэр тэнгисийн мандлаар минийх шиг овоохойнууд хөвж явдаг гэлцэх юм билээ. Хэн мэдэх вэ, ямар нүдээр харсан биш. Энэ ойн нөгөө талд ч гарч үзээгүй хүн шүү дээ, би . Бүр жаахан хөвгүүн байхад л, ах минь намайг албадаж байгаад, энэ ойн сүүлчийн модыг хүртэл хоёулаа хөрөөдөж дуусгана гэсэн тангараг өргүүлчихсэн юм. Ах минь нэгэнт нас барчихсан л даа, гэхдээ миний толгойд өөр нэгэн зүйл эргэлдэх болсон бөгөөд түүнийг л эцэж цуцахаа үл мэдэн хайсаар л явна. Нар шингэдэг тэр зүгт нэгэн бяцхан горхи урсдаг, би нүцгэн гараараа загас барих гэж тийшээ явдаг юм. Ойд чоно элбэг. Гэвч би чононоос айдаггүй, миний сүх намайг нэг ч удаа гонсойлгож байгаагүй юм чинь. Насаа би тоолдоггүй. Цөөнгүй болсныг нь л мэднэ. Нүд минь юмыг дөнгөж үзэхтэй үгүйтэй. Төөрөхөөс айгаад тосгон руу явахаа ч больсон. Намайг хорголоо тоолсон харамч нарийн, мөнгө хураахын донтой л гэцгээдэг юм. Түлээчин хүн арвитай юм

Шүүмж

Áèäíèé äóíä èéì íýãýí íàéðàã÷ áàéíàì. Ýíý íàéðàã÷èéã ÿéöýòãýã÷èéí Îðãèëáîëä ãýæýý. Îðãèë ìààíü ÌÇÝ-ýýñ çàðëàäàã Àíõíû íîìûí óðàëäààíä á¿òýýë íü øàëãàð÷, 2008 îíä àíõíû íîìîî ºëãèéäºæ áàéñàí öàã ñàÿõàí ìýò ñàíàãäàíà. ªìíº ìèíü äýëãýýñòýé áóé ýë íèìãýí íîìûí õóóäñóóäûã áè ñàéõàí ø¿ëã¿¿äèéã õàäãàëàõ õóâüòàé öààñ-ñ þì äàà ãýæ ýõëýí äóó àëäñàí. Îäîî òýãâýë ò¿¿íèé òºãºëäºð åðòºíöèéí ¿¿äýýð àõèí ñýì àëõàÿ. Òýð : -
Íàìðûã íàìàð ãýæ áîäîõëîîð óéò-õàð òºðºõ
Ãèøãýæ áºõèéëãºñºí ºâñíººñºº
Óé÷ëàëò õ¿ññýí ÷
Ñàðíû ãýðýëä îðü ãóíèãëóóí ñóóæ
Ñàðûã ¿ã¿éñãýõ øàëòàã õàéñàí ÷
Íàìðûã õàâàð ãýæ áîäñîí ÷
Íàäàä ãîìäîõ ºâ÷ ÷ ¿ã¿é
Ñàðûã ¿çýí ÿäñàí ÷
Ò¿¿íä óëàì á¿ð äàññààð
Ìèíèé àìüäðàë
ª÷èãäºð ãèøãýñýí ìºðºº ýðãýæ îëîõã¿é
ªíººäºð ìýò-̺íõèéí õóóðàì÷

Шүүмж

 
“ÍÈÌÁÝÃÝÍ ÑÀÐÍÛ Ø¯¯Ñ” –ýíý áîë ×.Óóãàíáàÿð. Ò¿¿íèé àíõíû íîì èéì íýðòýé. ßàãààä ÷ þì ò¿¿íèé áè÷ñýí ÑÅͨÐÈÒÀ ø¿ëãýýñ íü èø òàòàí ººðèéã íü ººðò íü ÷è ººðºº èéì ãýæ õýëìýýð ñàíàãäëàà.

×è …
ª÷èãäºðèéíõºº óíøñàí ¿ëãýðòýý èòãýæ
Õóâèíòàé óñàíä äýãýý õàÿæ
Çàãàñ îðîõûã õ¿ëýýõ
Òèéì æààõàí õ¿¿õýä øèã
×è…
Òàâüñàí äýãýýíäýý çàãàñ îðîõûã
õ¿ëýýæ òýñýëã¿é

Öààñàí øóâóó òýíãýðò õººðãºæ
ò¿¿íäýý áàÿñàõ
Òèéì ãýíýí ñýòãýë øèã…
×è áîðîî òàòàð÷ ¿¿ëýí öààíààñ
íàð èíýýìñýãëýõýä
¯ðãýëæ ø¿õðýí äîðîî óéëàõ
Òèéì õîîñîí åðòºíö øèã
×è…/ èéì ñàéõàí áàñ òèéì ãýãýýí - ãýíýí ÿðóó òóíãàëàã þì.- íàéç ìèíü / Òèéìýýñ ÷èíèé á¿òýýñýí ýë åðòºíöèéí ÷èíü ºí㺠ãýðëèéã, ¿çýìæ ÿðóóã, áàñõ¿¿ äóó ÷èìýý, äóðëàë õàéðûã ñàéòàð àæèí ñààòàõààð îþóí ñàíààíûõàà èñýð äýýð íýãýíò áè òóõàëæýý.

Шүүмж

Д.Урианхайн ертєнц ер бусын этгээд хачин vзэгдлээр дvvрэн

Гунихруу талын элгэнд ганц шувуу эргэх нь ч уйлах шиг Гадаа жалгын эхэнд чєдєртэй морь vvрсэх нь уйлах шиг… Монголын яруу найрагт Дамдинсvрэнгийн Урианхай хэмээх нэгэн ертєнц бий. Хэлхгэр дээл ємсчихєєд, сахал vсээ цантуулан алхаж яваа нь Улаанбаатарын євлийг чимдэг. Хийц этгээд монгол цамцтай, халуунд vvртэсхийн, их vсэн дороосоо нарыг нvд буландан харсхийж нуруугаа vvрэн айсуй нь Улаанбаатарын зуныг ер бусын бодлогоширонгуй болгодог. Тийм л содон хvн. Юунд ч vл халирах хэнэггvй мэт, тэгсэн мєртлєє хачин нарийн хуниас

Шүүмж

Чимээгvйн хязгаар дахь модон гvvрэн дээр...

Ертєнцийн хязгаар дахь Модон гvvрэн дээр Ер бусын том Саран тусдаг. Энэ эхлэл, энэ мєрvvдийг анх сонсоод зvрх бараг зогсч байсан юм. Яруу найрагт шунан дурлах болсон цагаас эхэлж “Эмэгтэй хvн єєрийн дотоод сэтгэл, гоо vзэсгэлэн, ердєє л байгаа байдлаа ингэж дvрслэн гаргаж болдог юм байжээ” хэмээн гайхан биширч байлаа. Яруу найргийн амин сvнс, дотоод хєг найрал, утга учрыг анх Цэндийн Нямаа багш минь надад тайлбарлан хэлж байлаа. Тэр vед хувьсгалын улаан тугнаас хэсэглэн авч хvзvvндээ зvvсэн пионер, Горькийн сургууль дєнгєж тєгсч ирсэн исгэлэн залуу “Оростоо сайн” цолтой багшийнхаа дугуйланд бvртгvvлж нэг тийм усгал зєєлєн хорхойд ч хоргvй нvдээр шvлэг уншдаг байсан нь одоо ч нvдэнд харагддаг юм. “Эмэгтэй хvн яруу найраг бичдэггvй юм. Тэд бол тэр чигээрээ яруу найраг учраас амнаас нь зvгээр урсан гардаг” хэмээн хэлдэг байсныг нь ч тод санадаг юм. Миний хамгийн анх биширсэн яруу найрагч бол Ксения Некрасова. Нэг тийм ногоон навч бvхий хавтастай жижигхээн ном байдаг даа. Нээгээд уншингуут

Зэн буддизм ба яруу найраг

2012 оны 6-р сарын 9

Буддизмын нэгэн оргил болох Зэн Буддизм нь 2500 гаруй жилийн өнө удаан түүхэндээ олон шалгуурыг даван 21-р зууны энэ цаг үетэй золгожээ.

Өнөөдөр дэлхийн 67 гаруй улс оронд Зэнгийн төвүүд үйл ажиллагаа явуулж байгаа бөгөөд үйл ажиллагааны чиглэл нь орчин үетэйгээ зохицсон нээлттэй, өргөн цар хүрээтэй аж.

Монголчууд бидний хувьд ч гэсэн өөрийн уламжлалт буддын шашныг шинэ шатанд хөгжүүлэх төдийгүй бусад Буддын шашны урсгал чиглэлийг судлах, суралцах, мэдлэг оюунаа арвитган тэлэх зайлшгүй шаардлагатай билээ.

... Зэн буддизмийн салшгүй нэг хэсэг бол түүний соёл юм. Маш олон хэлбэрээр өргөжин хөгжсөн байдаг. Тэдгээрийн нэг бол Зэнгийн яруу найраг юм. Зэнгийн яруу найраг бол их онцгой өвөрмөц арга барилтай. Тодорхой нэг сэдвийн дор толгой сүүл холболт, айзам, хэмнэл зэрэг энгийн шүлэг яруу найрагт байдаг шиг хэрэглэгдэхүүнийг чухалчилдаггүй. Гоё чамин үг хэллэг болон онцгой содон үгэн дүрслэл бүхий хэв маягт баригддаггүй ажээ. Энэ нь Зэнгийн өөрийнх онцлог зарчимтай холбоотой юм. “Үг болон хэл яриа хэт туйлшран автваас хүн өөрийн мөн чанар хийгээд орчлон ертөнцийн туйлын мөн чанарыг танин мэдэх  боломжгүй болдог” хэмээн тайлбарладаг бөгөөд  үзэл санаа ч Зэнгийн яруу найрагт нэвт шингэсэн байдаг. Зэнгийн яруу найраг ямар  нэгэн хязгаарлагдмал үзэл санаанд хашигдахаас илүүтэйгээр агшин зуурт мэдрэгдэх “цэвэр оюун санааны” мэдрэмжээр бүтээгддэг ажээ. Гэхдээ энэ “цэвэр оюун санааны мэдрэмж“–ийг аливаа ном зохиолоос эсвэл боловсролын түвшингээ дээшлүүлэх замаар  танин  бололцоогүй  хэмээн Зэнд үздэг. Зэнд: аливаа хүн өөрийн  сэтгэлийн жинхэнэ мөн чанарыг буюу “Би“ -гийн мөн чанарыг танин мэдэж чадваас хүний “хүлэгдмэл оюун санаа” тэлэгдэж билэг ухааны чанадад хүрнэ хэмээн тайлбарладаг.

Зэнгийн алдартай их багш нар олон жилийн хатуужилт бясалгал хийгээд амьдралаас урган гарсан бодот туршлагын үр дүнд  “гэгээрэлд“ хүрсэн байдаг. Тийм ч учраас тэдний туурвисан яруу найраг өнөөг хүртэл үнэ цэнэтэйгээр оршсоор байгаа ажээ. Зэнгийн түүхэнд: Хан Шань, Догэн, Башё, Иккю, Ёкан, Бусон, Ван Вэй, Юань Мэй, Ду Фу, Исса зэрэг Зэнгийн маш олон алдартай их багш нар болон яруу найрагчид байжээ. Тэд байгаль ертөнц, үхэл амьдрал, зовлон жаргал, баяр гунигийн тухайд эгэл жирийн  агаад яруу төгс өгүүлдэг.

Зэнгийн эртний яруу найргаас:



Хэн нэгэн суучихсан юм шиг уулсын цохионууд
Үүлэн хувцастай, солонгон бийртэй
Анхилам ойд  амьдрахаар
Урт удаан хэцүү замыг туулсан ч
Зүрх сэтгэл минь эргэлзээ, тээнэгэлзлээр дүүрэн.
“Амьдрал минь ямар ч зорилгогүй  өнгөрлөө”  хэмээн
Зарим нэг нь гасалдаг.
Харин би ганцаар энэ Хүйтэн уулнаа
Даяанчлахаар хатуу шийдэв.



Ууланд  амьдарна гэдэг амрахтай адилгүй
Миний сэтгэл он жилүүдээр уйлнам...  
Өвс ногоо цуглуулж урт удаан амьдралыг хайвч
Харин би үхэшгүй мөнхийн шидийг эс олов.
Миний уудам хөндий, үүлэн хөшиг
Бүтэн сар, моддын гэгээ...
Чухам би энд юуны учир байна вэ?
Яагаад эндээс явж чадахгүй нь вэ?
Зүрх сэтгэл минь гайхам сайхан нарс модонд ховсдуулсан юм болов уу!
                                                   Хан-Шань / Тан улсын үе.,730- 850/            



Шөнө дунд
Давалгаа ч алга
Салхи ч алга
Хоосон завь сарны гэрлээр дүүрчээ...   
                                                       
                                      Догэн / 1200-1253 /



Энэ шөнийн ийм сарыг
Намар дахин хардагсан бол
Би яахин унтаж чадахсан билээ!
                                       Догэн / 1200-1253 /



Цахирмаа цэцэг түүхээр ганцаар хөндий рүү буухад
Газар цан хяруунд битүү хучигджээ.
Бүтэн өдөр цэцэгс хайж явахдаа
Гэнэт хуучны анд нөхрөө санан дурсав.
Алсын уулс, голын тэртээ
Яаж шуухан амьдарч байгаа бол...
Хэзээ бид дахин уулзах юм бол?
Тэнгэр өөд харахад
Нулимс хүзүү даган урсана...                                                        
             
                                                   Рёкан /1758 -1828/
  


Цэцэг өөрөө ч мэдэлгүй эрвээхийг даллана
Эрвээхий өөрөө ч мэдэлгүй цэцгэн дээгүүр эргэлдэнэ.
Цэцэг дэлгэрч эрвээхий сууна
Эрвээхий сууж цэцэг дэлгэрнэ.
Би бусдыг мэдэхгүй
Бусад ч намайг мэдэхгүй
Харин бид өөрсдөө ч мэдэлгүй байгалийн жамыг дагадаг ажгуу.
                                                              
                                                                Рёкан /1758 -1828/

   

Тэнгэрийн мандалд
галуунуудын уран бичлэгийг
сар тамгална...
                             
                                Ёса Бусон / 1716- 1783 /



Хэний хөвсгөр нөмрөг алтан дэлхийг гоёно вэ?
Намрын салхи...
               
                                 Ёса  Бусон / 1716- 1783 /     
                              


Сүмийн том хонхон дээр
эрвээхий нам унтана...
                        
                                  Ёса Бусон / 1716- 1783 /